“Planu ba tinan haat oin mai sei fó prioridade ba diversifikasaun ekonomia, hatur ema nudar sentru ba dezenvolvimentu, instituisaun forte no infraestrutura ne’ebé orienta ba merkadu”.
DILI, TIMOR-LESTE | 1 OUTUBRU 2026 — Governu Timor-Leste, liuhosi Ministériu Planeamentu no Investimentu Estratéjiku, ohin lansa Planu Nasionál Médiu Prazu 2027–2030, hamutuk ho Relatóriu Monitorizasaun Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu 2011–2024, ho tema “Haforsa Planeamentu Estratéjiku ba Dezenvolvimentu Sustentável no Inkluzivu.”
Planu Nasionál Médiu Prazu define prioridade prinsipál sira Governu nian ba tinan haat oin mai no sai nu’udar kuadru ida atu kontinua fase ikus implementasaun Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu
2011–2030.
Sua Exelénsia Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, konsidera períodu 2027–2030 nu’udar fase determinante ida ba transformasaun futuru Timor-Leste nian. Planu ne’e atu kontribui ba konstrusaun Timor-Leste ida prósperu, inkluzivu, reziliente no ekonomikamente forte, ne’ebé bele kria oportunidade barak liután ba povu no haforsa baze produtiva ekonomia nasaun nian.
Governu sei haforsa esforsu atu diversifika ekonomia nasional, aumenta produsaun doméstika no dezenvolve agrikultura, turizmu, ekonomia azul no setor privadu. Esforsu hirak ne’e sei orienta atu aumenta atividade produtiva no kria oportunidade empregu dignu, liuliu ba joven sira.
Planu ne’e hatur ema hanesan sentru ba iha sentru dezenvolvimentu nasional, ho investimentu kontinuu iha edukasaun, saúde, nutrisaun no dezenvolvimentu kompeténsia. Investimentu hirak ne’e sei haforsa kapital umanu no prepara jerasaun futuru atu partisipa ho efetivu iha transformasaun sosial no ekonomia Timor-Leste nian.
Governu sei kontinua haforsa instituisaun públika, dixiplina fiskál, responsabilidade no efetividade jestaun rekursu públiku. Planu ne’e tau atensaun boot liután ba garantia katak despeza públika, programa no polítika sira bele lori rezultadu konkretu no mensurável ba
sidadaun sira.
Investimentu iha infraestrutura sei liga diretamente liután ho rezultadu ekonomia no sosiál. Iha Planu ne’e, dezenvolvimentu infraestrutura sei la sukat deit hosi rezultadu físiku, hanesan númeru kilómetru estrada ne’ebé konstrui, maibé mos hosi benefísiu ne’ebé investimentu hirak ne’e lori ba komunidade no ekonomia. Infraestrutura sei ajuda atu hadi’a asesu agrikultór sira ba merkadu, asesibilidade ba destinasaun turizmu, dezenvolvimentu munisípiu no asesu ba servisu públiku.
Governu sei asegura katak Igualdade Jéneru, Defisiénsia no Inkluzaun Sosiál (GEDSI), no mos konsiderasaun kona-ba klima no ambiente, integra transversalmente iha polítika hotu. Governu sei mos fortifika regra, mekanizmu no sistema monitorizasaun hodi akompaña no asegura ninia implementasaun efetiva.
Primeiru-Ministru subliña katak implementasaun Planu Nasionál Médiu Prazu la’ós responsabilidade Governu nian deit. Implementasaun ho susesu presiza kooperasaun entre instituisaun Governu, setor privadu, sosiedade sivíl, organizasaun relijioza, komunidade, joven sira no parseiru dezenvolvimentu sira.
Planu Nasionál Médiu Prazu 2027–2030 sei sai nu’udar kuadru komún ida atu liga prioridade nasional, investimentu públiku, dezempeñu institusionál no rezultadu dezenvolvimentu ne’ebé bele sukat.
— REMATA —
Dokumentasaun kompletu bele hanehan iha link karaik :