Sua Exelénsia Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral, hamutuk ho Sua Exelénsia Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku, Gastão Francisco de Sousa, no Ministériu Obras Públikas (MOP), akompaña Sua Exelénsia Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, hala’o vizita ofisiál ba Munisípiu Ermera hodi haree besik servisu munisipál husi rezultadu Avaliasaun Kondisaun Mínima ne’ebé hala’o husi Ministériu Administrasaun Estatál (MAE).
Programa ida-ne’e hanesan parte husi preparasaun IX Governu Konstitusionál molok implementa Polítika Desentralizasaun Poder Lokál iha tinan 2027, hodi transfere poder no responsabilidade husi Governu Sentrál ba nível lokál.
🏛️ Aprezentasaun Munisípiu
Atividade dialogu hala’o iha Salaun Parókia Gleno-Ermera.
Prezidente Autoridade Munisipál Ermera, Sr. José Martinho dos Santos Soares, halo aprezentasaun kona-ba:
-
Perfil no poténsia munisípiu
-
Progresu servisu sira ne’ebé la’o daudaun
-
Prioridade dezenvolvimentu
-
Preparasaun ba implementasaun desentralizasaun
🔎 Rezultadu Avaliasaun Kondisaun Mínima
Ministru Tomás do Rosário Cabral hateten katak:
-
Implementasaun servisu iha kraik la’o di’ak.
-
Maibé, organizasaun administrasaun presiza hadi’a.
-
Iha asuntu rua atu apoiu munisípiu sira:
1. Apoi tékniku ba Gabinete Autoridade nian (ligasaun ho servisu 19).
2. Formasaun (kapasitasaun rekursu umanu).
💻 Dijitalizasaun no Sistema Integradu
Antes Timor-Leste tama ba ASEAN, kada suku iha ofisiál apoiu suku na’in-haat. Agora Governu foka ba:
-
Dijitalizasaun populasaun tuir seksu.
-
Sistema integradu husi suku → postu → munisípiu → nasionál.
-
Portal Munisipál, ne’ebé ezije planu asaun annual no orsamentu tenke hatama.
Câmara de Contas rekomenda transparénsia máxima, tanba sistema ne’e integradu ho Governu Sentrál no ema hotu bele asesu.
Dadus Ficha de Família nasional rejista 325.777 família.
Iha Ermera iha 37.778 família, ne’ebé liga ho Postu Administrativu sira.
Balkaun Úniku sei integra sistema eletróniku atu autoridade lokál bele atualiza dadus diretamente.
🗂️ Planeamentu Integradu husi Kraik ba Leten
Fulan Fevereiru to’o Marsu hala’o sorumutuk integradu:
-
Aldeia → Suku → Postu → Munisípiu
-
Antes 5 Maiu hala’o Enkontru Territorial Nasional
Programa PDIM no PNDS diskute husi nível suku no aldeia, depois ba Asembleia Munisipál atu vota prioridade tuir kapasidade orsamentu.
🏗️ Infraestrutura no Edifísiu
-
Edifísiu Asembleia Munisipál iha prosesu aprovizionamentu.
-
Teste rai halo hotu ona, implementasaun sei la’o ba munisípiu hotu.
-
Balkaun Úniku Ermera remata manutensaun.
-
Material husi indústria Bambu Tibar instala iha Ermera no Bobonaro.
-
Ainaro no Viqueque sei iha konstrusaun; Lautém remata ona.
Konsellu Koordenasaun aprova naran Estrada Toponímia no Organizasaun Urbana, depois Ministériu publika iha Jornal Repúblika.
🌄 Perfil Munisípiu Ermera
Munisípiu Ermera lokaliza iha rai-laran Timor-Leste ho kapitál iha Gleno, besik km 58 hosi Dili.
-
Populasaun: liu 177.000
-
Postu Administrativu 5:
-
Atsabe
-
Ermera-Vila
-
Hatolia
-
Letefoho
-
Railaco
-
-
Suku: 56
Ermera mak produtór kafé prinsipál iha nasaun. Ekonomia bazeia ba agrikultura:
☕ Kafé
🌿 Ai-horis
🍊 Ai-fuan
Lian lokál predominante: Mambae no Kemak.
🎯 Konkluzaun
Vizita ida-ne’e reafirma kompromisu Governu atu:
-
Hasa’e kapasidade administrasaun munisipál
-
Hametin transparénsia no dijitalizasaun
-
Prepara Ermera ba implementasaun Poder Lokál 2027
-
Hametin partisipasaun direta povu iha governasaun