COVALIMA, 11 Marsu 2026 — Sua Exelénsia Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku (MPIE), Eng. Gastão Francisco de Sousa, ho Sua Exelénsia Ministru Administrasaun Estatal, Tomás do Rosário Cabral, hamutuk ho membru Governu balun, akompaña Sua Exelénsia Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hala’o vizita ofisiál ba Munisípiu Covalima hodi haree besik servisu munisipál nian bazeia ba rezultadu avaliasaun kondisaun mínima ne’ebé realiza hosi Ministériu Administrasaun Estatal.
Avaliasaun ne’e importante atu haree preparasaun munisípiu sira hodi hakat ba eleisaun Kámara Munisipál ne’ebé planeadu atu realiza iha tinan 2027.
Programa ida ne’e hanesan parte husi preparasaun Governu Konstitusionál atu implementa Polítika Desentralizasaun Administrativa no Poder Lokál. Tuir planu Governu, iha tinan 2027 sei transfere poder no responsabilidade hosi Governu Sentrál ba nível lokál, atu nune’e povu bele partisipa diretamente iha governasaun no dezenvolvimentu lokal.
Atividade diálogu ne’e realiza iha resintu Administrasaun Munisípiu Covalima no hahú ho aprezentasaun hosi Prezidente Autoridade Munisípiu Covalima, Miguel Armada Cardoso, ne’ebé hato’o informasaun kona-ba vizaun no misaun munisípiu nian, mak promosaun estabilidade, harmonia, igualdade no empoderamentu hodi hakbesik governasaun ba povu Covalima.
Prezidente Autoridade Munisípiu mós informa kona-ba demografia munisípiu Covalima, ne’ebé tuir dadus hosi Sistema Integradu Informasaun no Jestaun Dadus Suku no Aldeia (SIIGSA), iha fulan Fevereiru 2026 hetan total populasaun hamutuk ema 89.202.
Iha nia intervensaun, Sua Exelénsia Ministru Administrasaun Estatal, Tomás do Rosário Cabral, fó rekomendasaun sira bazeia ba rezultadu avaliasaun kondisaun mínima. Ministru enfatiza katak Munisípiu Covalima presiza kria ordem no disipliña rigor atu evita abuzu poder no reforsa etika profisional iha servisu públiku.
Ministru mós rekomenda atu Sekretáriu Estadu no Diretor Servisu Munisipál sira konsentra liu ba servisu institusionál no tenki informa ba Prezidente Autoridade Munisípiu kona-ba viagem servisu sira. Nia mós lembra katak governasaun munisipál tenki evita intervensaun polítika.
Iha área administrasaun no jestaun dadus, Ministru husu atu intensifika servisu ofisiál IT iha postu administrativu sira atu rekolla dadus hosi aldeia no suku, no submete relatóriu mensal ba postu administrativu.
Iha área jestaun finanseira no aprovizionamentu, presiza kria sistema kontrolu finanseiru ba fundu maneiu. Dokumentu importante sira hanesan planu no jestaun finanseira tenki publika iha Portal Munisipál tuir rekomendasaun hosi Câmara de Contas.
Ministru mós rekomenda atu hadi’a instalasaun no rekursus materiais, no reforsa sistema administrasaun no expediente iha munisípiu.
Durante sesaun husu no hatan, komunidade Covalima hato’o sira nia preokupasaun no sujestaun sira, ne’ebé hetan resposta direta hosi membru Governu relevante no mós Sua Exelénsia Primeiru-Ministru.
Komunidade Covalima ho entuziasmu deklara katak sira prontu ona atu simu eleisaun Kámara Munisipál no implementasaun Poder Lokál iha futuru.
Iha oportunidade ne’e, Primeiru-Ministru mós husu apoiu hosi intelektual Covalima oan sira, hanesan Dr. Rui Maria de Araújo, Faustino Cardoso no Adriano Nascimento, atu kontribui ba Autoridade Munisípiu Covalima iha prosesu dezenvolvimentu no preparasaun ba Poder Lokál.
Ikus liu, Primeiru-Ministru husu ba komunidade Covalima atu reflete kona-ba buat sira ne’ebé realiza ona durante tinan 24 atu hatan ba povu nia nesesidade iha área ne’e.
Xefe Governu mós lembra atu evita hahalok hanesan familiarismu, sukuismu no partidarismu iha governasaun munisipál, tanba pratika hirak ne’e bele impede prosesu dezenvolvimentu iha munisípiu.
“Planeamentu tenki hahu hosi Aldeia, Suku, Postu Administrativu to’o Munisípiu,” hateten Primeiru-Ministru. Nia mós enfatiza katak osan povu nian tenki jere ho di’ak, no lideransa tenki servisu hamutuk ho povu atu buka solusaun di’ak ba problema sira atu lori komunidade ba moris di’ak liu.
Partisipa iha atividade ida ne’e mak membru Parlamentu Nasionál sira, Ministra Edukasaun, Ministra Saúde, Ministru Agrikultura, Florestas, Peskas no Pekuária, Vise-Ministru Obras Públikas, Sekretáriu Estadu Dezenvolvimentu Lokál, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), dirijente sira hosi MAE, administradór postu administrativu sira, xefe suku sira, reprezentante konfisaun relijioza, PNTL, F-FDTL, ONG sira, sosiedade sivil no partisipante seluk.