Dili, 28 Jullu 2026 – Sua Exelénsia Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku (MPIE), Eng. Gastão Francisco de Sousa, partisipa iha serimónia ofisiál lansamentu Operasaun Komersiál Sistema Kabu Submarinu Súl Timor-Leste, ne’ebé lidera husi Sua Exelénsia Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, iha Bebonuk, Dili.
Lansamentu operasaun komersiál kabu submarinu ne’e marka etapa importante ida iha modernizasaun infraestrutura telekomunikasaun Timor-Leste, atu hametin konetividade dijitál nasional no integra país ho rede komunikasaun globál. Projetu estratéjiku ida-ne’e alinha ho objetivu Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu Nasional (PEDN) 2011–2030, ne’ebé fó prioridade ba dezenvolvimentu infraestrutura dijitál hanesan motor ba kresimentu ekonomia no transformasaun nasional.
Iha nia intervensaun, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão dehan katak hahú operasaun komersiál sistema kabu submarinu marka mudansa importante ida ba Timor-Leste, tanba país sei la depende de’it ba ligasaun satélite no rádiu ne’ebé durante ne’e iha limitasaun ba kapasidade, fiabilidade no kustu.
Nia hateten katak infraestrutura foun ne’e sei hasa’e kapasidade konetividade internasionál, fornese asesu internet ne’ebé lalais liu, fiável liu no asesível liu ba sidadaun sira, instituisaun públika no setor privadu.
“Telekomunikasaun moderna hanesan infraestrutura estratéjika ida atu apoia dezenvolvimentu ekonómiku, edukasaun, saúde, governasaun no servisu públiku,” dehan Primeiru-Ministru.
Primeiru-Ministru subliña katak benefísiu hosi infraestrutura ida-ne’e tenke to’o ba família sira, eskola, unidade saúde, empreza no komunidade iha territóriu nasional tomak. Nia mos destaca katak konetividade dijitál ne’ebé di’ak sei sai fator importante atu atrai investimentu privadu, promove diversifikasaun ekonomia no loke oportunidade empregu ba jovem sira, liuliu iha área software, telekomunikasaun, servisu dijitál no siberseguransa.
Governu mos sei kontinua investe iha dezenvolvimentu rekursu umanu no kapasidade nasional atu jere, opera no proteje infraestrutura dijitál estratéjika Timor-Leste.
Relasiona ho prosesu adezaun Timor-Leste ba ASEAN, Primeiru-Ministru afirma katak sistema kabu submarinu sei hametin ligasaun ekonomika no institusionál ho nasaun sira iha rejiaun, liuhosi konetividade internasionál ne’ebé efetivu. Iha tempu hanesan, Governu kontinua reforsa medida sira atu prevene no kombate siberkrime hodi asegura seguransa dijitál nasional.
Iha serimónia refere, Embaixadora Austrália iha Timor-Leste, Sra. Caitlin Wilson, hato’o parabéns ba Governu no povu Timor-Leste ba lansamentu operasaun komersiál sistema kabu submarinu. Nia hateten katak projetu ida-ne’e prepara durante tinan sanulu resin-rua (12) no representa investimentu estratéjiku ida ba futuru Timor-Leste, ne’ebé sei kontribui ba kresimentu ekonomiku, inovasaun, edukasaun no integrasaun rejionál.
Projetu sistema kabu submarinu hetan apoiu husi Governu Austrália liuhosi Pacific Infrastructure Financing Facility (PIFF), ne’ebé fornese asisténsia téknika ba dezeñu, instalasaun no implementasaun infraestrutura kabu submarinu.
Serimónia lansamentu ne’e partisipa husi membru Governu, membru Parlamentu Nasionál, reprezentante korpu diplomátiku, parseiru dezenvolvimentu, reprezentante setor privadu no entidade relevante sira.
Partisipasaun S.E. Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku, Eng. Gastão Francisco de Sousa, iha serimónia ida-ne’e reafirma kompromisu MPIE atu kontinua apoia planeamentu no investimentu ba infraestrutura estratéjika nasional ne’ebé bele sustenta transformasaun dijitál, hasa’e produtividade ekonomia no promove dezenvolvimentu sustentável ba Timor-Leste.
Fonte: Gabinete Primeiru-Ministru / MPIE.
Dokumentasaun Klik iha :