LAUTEM, 16 Marsu 2026 — Sua Exelénsia Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku (MPIE), Eng. Gastão Francisco de Sousa, ho Sua Exelénsia Ministru Administrasaun Estatal, Tomás do Rosário Cabral, no Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal, hamutuk ho membru Governu balun, akompaña Sua Exelénsia Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hala’o vizita ofisiál ba Munisípiu Lautem hodi haree besik servisu munisipál bazeia ba rezultadu avaliasaun kondisaun mínima ne’ebé realiza hosi Ministériu Administrasaun Estatal.

Vizita ne’e hanesan parte husi preparasaun Governu Konstitusionál atu implementa Polítika Desentralizasaun Administrativa no Poder Lokál, ne’ebé planeadu atu transfere poder no responsabilidade hosi Governu Sentrál ba nível lokál iha tinan 2027, atu nune’e povu bele partisipa diretamente iha governasaun no dezenvolvimentu.

Programa diálogu ne’e realiza iha Ginásiu Munisipál Lautem, iha ne’ebé Prezidente Autoridade Munisípiu Lautem, Melio de Jesus, hato’o aprezentasaun kona-ba perfil munisípiu, vizaun no misaun, Planu Estratéjiku Munisipál 2026–2030, estrutura funsionamentu Autoridade Munisipál, no programa sira seluk.

Tuir aprezentasaun ne’e, Munisípiu Lautem iha vizaun atu transforma ekonomia lokal ba ekonomia ho nivel mediu atu asegura kualidade moris komunidade no hasa’e reziliénsia. Misaun munisípiu nian inklui promosaun kualidade rekursus humanus, hadi’a servisu saúde no edukasaun, investe iha setor produtivu, no reforsa instituisaun públika ho profisionalizmu.

Autoridade Munisípiu mós relata kona-ba planu investimentu 2026–2030, implementasaun projetu PDIM no PNDS (2023–2026), no mos progresu institusionál, dezafiu sira no estratéjia ba futuru.

Iha setor sosial, relata kona-ba programa merenda eskolar, fasilidade saúde iha munisípiu, no mos benefisiáriu programa sosial hanesan Bolsa da Mãe Kondisional no apoiu ba idozu sira.

Iha setor agrikultura, munisípiu iha potensialidade iha área natar no to’os, ne’ebé kontribui ba produsaun agríkola no sustenta moris komunidade. Autoridade mós hato’o informasaun kona-ba infraestrutura, asesu be’e, eletrisidade, merkadu munisipál no sitiu turístiku.

Iha nia intervensaun, Sua Exelénsia Ministru Administrasaun Estatal, Tomás do Rosário Cabral, fó rekomendasaun bazeia ba rezultadu Avaliasaun Kondisaun Mínima. Nia enfatiza importánsia hadi’a sistema administrativu, jestaun arkivu no implementasaun sistema digital.

Iha área rekursus humanus, rekomenda atu aumenta asisténsia téknika no formasaun iha área planeamentu, finansas, aprovizionamentu no informatika. Munisípiu mós presiza atualiza baze dadus rekursus humanus regularmente no garante planeamentu orsamentu molok halo rekrutamentu foun.

Ministru mós lembra katak dokumentu importante sira hanesan Planu Asaun Anual, orsamentu munisipál, Planu Investimentu Munisipál no Planu Aprovizionamentu tenki publika iha Portal Munisipál atu garante transparénsia.

Rekomenda mós ba servisu munisipál sira atu fó atensaun ba implementasaun programa merenda eskolar ho utilizasaun 75% produtu lokal, atu nune’e bele estimula ekonomia lokal no hasa’e rendimentu família sira.

Durante sesaun husu no hatan, partisipante sira hato’o preokupasaun kona-ba rekursus humanus, implementasaun projetu PNDS no nesesidade hadi’a infraestrutura estrada no servisu báziku iha suku sira.

Preokupasaun sira hotu hetan resposta direta hosi membru Governu no Primeiru-Ministru. Komunidade Lautem hatudu entuziasmu no prontidaun atu simu implementasaun Poder Lokál.

Iha konkluzaun, Sua Exelénsia Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, husu Autoridade Munisípiu Lautem atu fó atensaun ba kalendáriu ezekusaun programa, liuliu programa merenda eskolar, no reforsa kapasidade postu administrativu, suku no aldeia sira.

Primeiru-Ministru mós enfatiza importánsia setor privadu nu’udar parseiru estratéjiku iha dezenvolvimentu munisípiu. Nia husu komunidade Lautem atu prepara-an ho hanoin ida deit: dezenvolve munisípiu ho aproveita potensialidade lokal sira.

“Osan povu nian tenki uza ho di’ak atu fó benefísiu ba povu,” hateten Primeiru-Ministru, enkuantu mós alerta atu evita hahalok hanesan familiarismu, sukuismu no partidarismu ne’ebé bele impede dezenvolvimentu.

Atividade ne’e remata ho foto hamutuk entre Primeiru-Ministru, membru Governu, membru Parlamentu Nasionál no autoridade munisipál Lautem iha Ginásiu Munisipál.

Partisipa iha diálogu ne’e mak membru Parlamentu Nasionál, Ministru Transportes no Komunikasaun, Ministra Saúde, Ministru Agrikultura, Ministru Obras Públikas, Ministra Edukasaun, Sekretáriu Estadu Arte no Kultura, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, dirijente sira hosi MAE, administradór postu administrativu, xefe suku no aldeia sira, reprezentante konfisaun relijioza, veteranu sira, PNTL, F-FDTL, sosiedade sivil, estudante sira no intelektual Lautem oan sira.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Share / Partilhar / Fahe :