AINARO, Tersa, 10 Marsu 2026

Iha loron 10 fulan Marsu tinan 2026, S.E. Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku, Eng. Gastão Francisco de Sousa, hamutuk ho Sua Exelénsia Ministru Administrasaun Estatal, Tomás do Rosário Cabral, no membru Governu balun akompaña Sua Exelénsia Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hodi hala’o vizita ofisiál ba Munisípiu Ainaro.

Vizita ida ne’e halo atu haree besik servisu munisipál nian, bazeia ba rezultadu “Avaliasaun Kondisaun Mínima” ne’ebé realiza husi Ministériu Administrasaun Estatal. Objetivu husi avaliasaun ida ne’e mak atu prepara munisípiu sira atu, iha tinan 2027, bele participa iha eleisaun Kámara Munisipál ba munisípiu sira ne’ebé konsidera preparadu ona.

Atividade ida ne’e mos sai hanesan parte ida husi preparasaun Governu Konstitusionál IX molok implementa polítika Desentralizasaun Administrativa no Poder Lokál iha tinan 2027. Polítika ida ne’e sei transfere poder no responsabilidade husi governu sentrál ba nivel lokál, atu nune’e povu bele partisipa diretamente iha prosesu governasaun no dezenvolvimentu.

Programa ne’ebé realiza iha Salaun Parokial Munisípiu Ainaro hahú ho aprezentasaun husi Prezidente Autoridade Munisípiu (PAM) Ainaro, Sra. Manuela Georgina Carmo Bucar Corte Real, ne’ebé aprezenta profíl munisípiu, vizaun no misaun instituisaun nian.

Iha nia intervensaun, PAM hateten katak valor prinsipal ne’ebé Munisípiu Ainaro defende mak:

  • Inkluzividade

  • Transparénsia no Responsabilidade

  • Ekuidade no Justisa

  • Sustentabilidade

  • Integridade no Profisionalizmu

  • Viabilidade Ekonomika

  • Eransa Kultural

  • Identidade no Estadu de Direitu

Sra. Manuela mós relata kona-ba Planu Dezenvolvimentu Munisipál Ainaro 2026–2030, forsa traballu iha munisípiu, Planu Asaun Anual 2026, programa no orsamentu, estrutura konsellu konsultivu no konsellu koordenasaun munisipál, no setor dezenvolvimentu kapital sosiál.

Iha oportunidade ida ne’e, PAM informa mós kona-ba progresu servisu iha área oin-oin, hanesan:

  • Edukasaun, inklui implementasaun Programa Merenda Eskolár

  • Infraestrutura edukasaun no forsa traballu edukativu

  • Fasilidade saúde no indikadór rasiu profisionál saúde

  • Taxa kobertura vasina

  • Inkluzaun sosial, protesaun sosial no solidariedade sosial

  • Dezenvolvimentu infraestrutura

  • Dezenvolvimentu ekonomia

  • Implementasaun projetu PDIM (2023–2026)

  • Progresu iha setor agrikultura, saúde no edukasaun

Entretantu, iha nia intervensaun, Ministru Administrasaun Estatal, Tomás do Rosário Cabral, fó rekomendasaun espesífiku ba Munisípiu Ainaro atu hadi’a área balun, hanesan:

  • Fortaleser koordenasaun entre SEKAM no Diretor Servisu Munisipál sira

  • Diretor Servisu Munisipál tenki obedese orientasaun husi Prezidente Autoridade Munisipál

  • Evita intervensaun polítika iha governasaun munisipál

  • Atualiza dadus no informasaun iha Postu Administrativu no Munisípiu

  • Kria sistema kontrolu finanseiru ba jestaun finanseira no aprovizionamentu

Ministru mos informa katak iha rekomendasaun husi Câmara de Contas atu publika programa no atividade munisipál sira iha Portal Munisipál, hodi garante transparénsia.

Aleinde ne’e, munisípiu presiza hadi’a sistema administrasaun no expediente, organiza servisu administrativu tuir baze legál ne’ebé iha, no fortaleser jestaun arkivu.

Iha sesaun husu no hatan, komunidade sira hato’o preokupasaun kona-ba área oin-oin hanesan saúde, agrikultura, edukasaun no prosesu atribuisaun projetu ba kompañia sira. Pergunta sira ne’e hetan resposta direta husi membru Governu relevante no Xefe Governu rasik.

Iha intervensaun ikus, Sua Exelénsia Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, husu ba Autoridade Munisípiu Ainaro atu evita intervensaun polítika iha governasaun lokál, inklui praktika familiarizmu, sukuizmu no partidarizmu, tamba faktór sira ne’e bele impede prosesu dezenvolvimentu iha munisípiu.

Xefe Governu mós hateten katak labele gasta arbiru osan Estadu; tenki iha planu konkretu molok ezekuta programa sira. Nia mos apela ba povu Ainaro atu hamutuk iha prosesu dezenvolvimentu munisípiu.

“Povu Ainaro tenki unidu iha planu, unidu iha asaun no unidu iha objetivu,” hateten Primeiru-Ministru.

Partisipa iha dialogu ida ne’e mak membru Parlamentu Nasionál, Ministru Agrikultura, Ministra Edukasaun, Ministra Saúde, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), dirijente MAE sira, estrutura Munisípiu Ainaro, Administradór Postu Administrativu, Xefe Suku, reprezentante konfesáun relijioza, PNTL, F-FDTL, sosiedade sivil no partisipante seluk.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Share / Partilhar / Fahe :