Díli, 9 Marsu 2026 — Ministério do Planeamentu no Investimentu Estratéjiku (MPIE) liuhusi Unidade Planeamentu Integrado (UPI) realiza workshop konsultasaun ida kona-ba preparasaun Plano Médiu Prazu (PMP) 2026–2030 iha Salaun Larigutu CNE. Atividade ne’e envolve reprezentante husi ministériu no ajénsia governamentál sira hodi diskute prioridade estratéjiku ba planeamentu dezenvolvimentu nasional iha tinan lima oin mai.
Workshop ne’e organiza nu’udar parte husi prosesu preparasaun Plano Médiu Prazu (PMP) 2026–2030, ne’ebé sai instrumentu estratéjiku importante atu orienta planeamentu dezenvolvimentu governu nian iha periodu tinan lima oin mai. PMP ne’e funsiona hanesan ligasaun entre visaun longo prazu husi Plano Estratéjiku Dezenvolvimentu 2011–2030 ho planeamentu setorial no orsamentu anual governu nian. Liuhusi dokumentu ida ne’e, governu bele define prioridade estratéjiku, programa no intervensaun sira ne’ebé presiza implementa atu asegura progresu dezenvolvimentu nasional ne’ebé sustentável no inkluzivu.
Plano Médiu Prazu 2026–2030 mos foka ba fortalecimentu pilár dezenvolvimentu prinsipál sira, inklui dezenvolvimentu ekonomiku, infraestrutura, kapital sosial no instituisaun governamentál. Iha pilár ekonomia, prioridade fó ba diversifikasaun ekonomia liuhosi dezenvolvimentu setór agrikultura, peskas, turizmu, indústria no setór privadu atu kria oportunidade empregu no hasa’e produtividade nasional. Iha tempu hanesan, governu mos konsidera potensial rekursu marítimu, agrikultura sustentável no dezenvolvimentu rural hodi apoia kresimentu ekonomia ne’ebé inkluzivu.
Iha área infraestrutura, planeamentu foka ba investimentu iha infraestrutura báziku hanesan transporte, portu, energia no fasilidade públika sira atu apoia atividade ekonomika no melhora asesu komunidade sira ba servisu báziku. Enkuantu iha pilár kapital sosial, prioridade fó ba dezenvolvimentu rekursu umanu liuhosi edukasaun, saúde no servisu sosial sira atu hasa’e bem-estar populasaun.
Além disso, pilár instituisaun fó atensaun ba reforçu governansa públika, modernizasaun administrasaun estadu no hasa’e koordenasaun entre instituisaun governamentál sira. Medida sira ne’e importante atu garante transparénsia, efisiénsia servisu públiku no kapasidade instituisaun nian hodi implementa programa dezenvolvimentu nasional.
Iha parte dahuluk workshop nian, partisipante sira halo revisaun ba konteúdu importante sira hanesan implementasaun PED, Objetivu Dezenvolvimentu Sustentável (ODS), prioridade IX Governu no komprimisu internasional sira. Diskusaun ne’e mos analiza progresu implementasaun metas PED, inklui rezultadu prinsipal sira, lakuna iha implementasaun no metas balun ne’ebé seidauk atinje.
Parte daruak workshop ne’e foka ba apresentasaun kona-ba prinsipiu orientador, abordagem no metodolojia ne’ebé uza iha elaborasaun PMP 2026–2030. Iha sesaun ne’e mos apresenta análize inisial kona-ba dezafiu no prioridade iha setór oioin, inklui pilár ekonomia, infraestrutura, kapital sosial no instituisaun. Diskusaun sira ne’e ajuda identifika objetivu estratéjiku, rezultadu esperadu no tipu intervensaun sira ne’ebé presiza implementa iha periodu planeamentu ne’e.
Durante workshop, ekipamentu tékniku husi UPI mos apresenta estrutura preliminar dokumentu PMP no modelu padraun sira atu fasilita kontribuisaun husi ministériu setorial sira. Modelu sira ne’e sei uza hodi ajuda ministériu sira prepara informasaun setorial ne’ebé bele integra iha dokumentu final PMP.
Prosesu konsultasaun ne’e sei kontinua ho workshop validasaun setorial sira liuhusi Komisaun Interministerial Koordenasaun (IMCC), ne’ebé planeia atu realiza iha loron 23 no 24 Marsu 2026. Diskusaun sira ne’e sei foka ba validasaun kapitulu setorial sira, inklui área rezultadu prinsipal, indikador, liña baze no metas ne’ebé sei orienta implementasaun programa governu nian iha tinan lima oin mai.
Liu husi iniciativa ida ne’e, Governu Timor-Leste espera bele garante katak Plano Médiu Prazu 2026–2030 alinha ho prioridade nasional no programa governu nian, no iha baze evidénsia forte hodi orienta politika dezenvolvimentu nasional atu atinje visaun nasional Timor-Leste nian to’o tinan 2030.
#mpie#Media.